କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଧନତ୍ରୟୋଦଶୀ ଏବଂ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଜୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭଗବାନ କୁବେରଙ୍କ ପୂଜା କରିବାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହାସହ ଧନତେରସ୍ରେ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ପୌରାଣିକ କଥା ପଢ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ରହିଛି।
ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରୁ ଧନତେରସ୍ର ଆରମ୍ଭ: ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଧନତେରସ୍ର ସମ୍ପର୍କ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ସହ ଜଡ଼ିତ। କୁହାଯାଏ, ମହର୍ଷି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମେତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅସୁରମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଚିନ୍ତିତ ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ଉପାୟ ବତାଇଥିଲେ। ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ କଲେ ଅମୃତ ମିଳିବ ଏବଂ ଏହାକୁ ପାନ କରି ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରିବେ ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।
ଏହାପରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ଥନରୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା।
ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ହାତରେ ଅମୃତ କଳସ ଧରି ସମୁଦ୍ରରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତେଣୁ ଧନତେରସ୍ରେ ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧିର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
