ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭଗିନୀ ଛଠୀ ମାଈଆ (ମାତା ଷଷ୍ଠୀ/ଉଷା)ଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ବଡ଼ ଧୂମଧାମରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିଲେ ହେଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଓ ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବେଶ୍ ଜନପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିଛି। ଦୀପାବଳିର ଠିକ୍ ୬ ଦିନ ପରେ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଏହି ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ଛଟ ପୂଜା କାହିଁକି କରାଯାଏ?
ଏହି ପୂଜା କରିବା ପଛରେ କେତେକ ବିଶେଷ ଧାର୍ମିକ, ପୌରାଣିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ରହିଛି:
- ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜୀବନର ସଞ୍ଚାର କରୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ଏହି ପୂଜା କରାଯାଏ।
- ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି: ମହିଳାମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି, ପିଲାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ପରିବାରର ସୁଖ-ଶାନ୍ତି କାମନା କରି ଏହି କଠିନ ବ୍ରତ ରଖିଥାନ୍ତି।
- ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି: ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପାସନା କଲେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ଭଳି ଚର୍ମ ରୋଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।
- ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା: ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ ଲଙ୍କା ବିଜୟ ପରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ମାତା ସୀତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ। ମହାଭାରତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ମହାରଥୀ କର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ଏହି ପୂଜା କିପରି କରାଯାଏ?
ଛଟ ପୂଜା ୪ ଦିନ ଧରି ଚାଲୁଥିବା ଏକ ଅତି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଠିନ ବ୍ରତ। ଏଥିରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରାଯାଏ:
- ପ୍ରଥମ ଦିନ (ନହାଇ-ଖାଇ): ଏହି ଦିନ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ନଦୀ କିମ୍ବା ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ସାତ୍ତ୍ଵିକ ଅନ୍ନ (ଲାଉ ତରକାରୀ ଓ ଭାତ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
- ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ (ଖରନା): ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ଦିନସାରା ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ ରୁହନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କ୍ଷୀରି ଓ ରୁଟି ପ୍ରସାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପରେ ୩୬ ଘଣ୍ଟାର କଠିନ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
- ତୃତୀୟ ଦିନ (ସନ୍ଧ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟ): ଏହି ଦିନ ଛଟ୍ ପୂଜାର ବିଶେଷ ପ୍ରସାଦ ‘ଠେକୁଆ’ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ନଦୀ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ଘାଟକୁ ଯାଇ ପାଣିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଅସ୍ତଗାମୀ (ବୁଡ଼ୁଥିବା) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
- ଚତୁର୍ଥ ଦିନ (ଉଷା ଅର୍ଘ୍ୟ): ଶେଷ ଦିନ ଭୋର ସମୟରେ ପୁଣିଥରେ ଜଳାଶୟରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଉଦିତ (ଉଦୟ ହେଉଥିବା) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ପରେ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ପ୍ରସାଦ ଖାଇ ବ୍ରତ ଉଦଯାପନ କରନ୍ତି।
