ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା, ସୋମବାର ବ୍ରତ ଏବଂ କାଉଡ଼ିଆ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମାସରେ ଭକ୍ତମାନେ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା, ଜଳାଭିଷେକ ଏବଂ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ କାମନା କରନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ବ୍ରତର ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ରହିଛି । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପାଳନ କରି ବ୍ରତ କଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ଜୀବନର ଦୁଃଖ-କଷ୍ଟ, ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା, କର୍ମଜୀବନର ବାଧା ଓ ମାନସିକ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ । ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭକ୍ତଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।
ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକ ନଗରରେ ଜଣେ ଧନୀ ବ୍ୟାପାରୀ ବାସ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର କୌଣସି ଅଭାବ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ସୁଖ ନ ମିଳିବାରୁ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିଲେ । ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋମବାର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଭଗବାନ ଶିବ କହିଲେ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପାଏ । ତଥାପି ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନର ବରଦାନ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ପୁତ୍ରର ଆୟୁ କେବଳ ୧୨ ବର୍ଷ ହେବ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ।
କିଛି ସମୟ ପରେ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ଘରେ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲା । ପୁଅଟି ୧୧ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ତାକୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ କାଶୀ ପଠାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ସହ ମାମୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଯାତ୍ରାପଥରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ସହ ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା।ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ନଗରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ବିବାହ ଚାଲିଥିଲା । ବିବାହ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରାଜକୁମାର ଗୋଟିଏ ଆଖିରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିବାରୁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହି କାରଣରୁ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ପିତା ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପୁଅକୁ ବର ସଜାଇ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ । ତେବେ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିବାରୁ ସୁଯୋଗ ପାଇ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ଜଣାଇଦେଲେ । ଏହା ପରେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ପରିବାର ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ବାରାତ ଫେରିଯାଇଥିଲା ।ଏହାପରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କର ମାମୁ କାଶୀରେ ପହଞ୍ଚି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ସହ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୧୨ ବର୍ଷ ବୟସ ପୂରଣ ହେବା ଦିନ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବନତି ଘଟିଥିଲା ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ମାମୁ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିଲେ।
ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀ ସେହି ପଥ ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ । ମାତା ପାର୍ବତୀ ବାଳକର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମାମୁଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ପ୍ରଥମେ ଶିବ କହିଥିଲେ ଯେ ବାଳକର ଆୟୁ ସମାପ୍ତ ହୋଇସାରିଛି। କିନ୍ତୁ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କର କରୁଣାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ସେ ବାଳକକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
