ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ୍ ହେଉଛି ମହିଳାମାନଙ୍କ ଡିମ୍ବାଶୟ ଭିତରେ ବା ଏହାର ଉପରିଭାଗରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଏକ ତରଳ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ-ତରଳ ପଦାର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛୋଟ ପୋଟଳୀ ବା ମୁଣି। ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ‘ଆର୍ତ୍ତବ ଗ୍ରନ୍ଥି’ କିମ୍ବା ‘କଫଜ ଗ୍ରନ୍ଥି’ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ଯାହା ଶରୀରରେ ଦୋଷର ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
୧. ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ
ଅଧିକାଂଶ ସିଷ୍ଟ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆକାର ବଢ଼ିଲେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦିଏ:
- ପେଟର ତଳ ଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା: ପେଡ଼ି କିମ୍ବା ତଳ ପେଟରେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ କାଟିବା ବା ଭାରିପଣ ଅନୁଭବ ହେବା।
- ଅନିୟମିତ ମାସିକ ଧର୍ମ: ପିରିୟଡ୍ସ ସମୟରେ ଅଧିକ କିମ୍ବା ଖୁବ୍ କମ୍ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେବା ଏବଂ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ବା ବିଳମ୍ବରେ ପିରିୟଡ୍ସ ହେବା।
- ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟ: ମାସିକ ଧର୍ମ ସମୟରେ କ୍ରାମ୍ପ ବା ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା।
- ପେଟ ଫୁଲିବା: ପେଟରେ ଗ୍ୟାସ୍ ହେବା ପରି ଫୁଲି ରହିବା ଏବଂ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଧିମା ହେବା।
- ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ସମୟରେ କଷ୍ଟ: ସହବାସ ସମୟରେ ଶ୍ରୋଣୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା।
- ପରିସ୍ରାର ବାରମ୍ବାର ବେଗ: ସିଷ୍ଟ୍ ବଡ଼ ହେଲେ ତାହା ମୂତ୍ରାଶୟ ଉପରେ ଚାପ ପକାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ଲାଗେ।
୨. ସିଷ୍ଟ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ
ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାରଣ ରହିଛି:
- ହରମୋନାଲ୍ ଅସନ୍ତୁଳନ: ଶରୀରରେ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ହରମୋନ୍ର ମାତ୍ରା ବିଗିଡ଼ିଗଲେ ଡିମ୍ବାଣୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବାହାରିପାରେ ନାହିଁ।
- କଫ ଏବଂ ବାତ ଦୋଷର ପ୍ରକୋପ: ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁସାରେ, ଅତ୍ୟଧିକ ମିଠା, ତେଲଯୁକ୍ତ ବା ଗରିଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଏବଂ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ‘କଫ’ ଓ ‘ବାତ’ ଦୋଷ ଦୂଷିତ ହୋଇ ଗଣ୍ଠି ବା ସିଷ୍ଟ୍ ରୂପ ନିଏ।
- ମେଦ ବୃଦ୍ଧି ଓ ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ ସମସ୍ୟା: ଶରୀରରେ ଅଗ୍ନି ମାନ୍ଦା ହେବା ଦ୍ୱାରା ‘ଆମ’ ଟକ୍ସିନ୍) ଜମା ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
- ପି.ସି.ଓ.ଡି/ପି.ସି.ଓ.ଏସ୍ : ଏହି ରୋଗରେ ଓଭାରିରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ସିଷ୍ଟ୍ ତିଆରି ହୋଇଯାଏ।
୩. ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ୍ର ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା
ଆୟୁର୍ବେଦରେ କେବଳ ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ରୋଗର ମୂଳ କାରଣକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତ୍ରିଦୋଷକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପାୟ ଆପଣାଯାଏ:
ପ୍ରମୁଖ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧ
(ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ: ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ହିଁ ସେବନ କରନ୍ତୁ)
- କାଞ୍ଚନାର ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ : ଏହା ଆୟୁର୍ବେଦରେ ସିଷ୍ଟ୍ ବା ଗଣ୍ଠିକୁ ତରଳାଇବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଔଷଧ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
- ବରୁଣାଦି କଷାୟମ୍ : ଏହା ଶରୀରର ଅଦରକାରୀ ମେଦ ଓ କଫକୁ ହ୍ରାସ କରି ସିଷ୍ଟ୍ର ଆକାର ଛୋଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
- ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ବଟୀ : ଏହା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସଂସ୍ଥାନକୁ ମଜବୁତ କରେ ଏବଂ ହରମୋନ୍ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖେ।
- କୁମାରୀଆସଭ ବା ଦଶମୂଳାରିଷ୍ଟ : ଏହା ପିରିୟଡ୍ସକୁ ନିୟମିତ କରିବା ସହ ତଳ ପେଟର ଯନ୍ତ୍ରଣା କମାଇଥାଏ।
ପଞ୍ଚକର୍ମ ଚିକିତ୍ସା
ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ (ଟକ୍ସିନ୍ସ) ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ପଞ୍ଚକର୍ମ ଖୁବ୍ ଉପଯୋଗୀ:
- ବସ୍ତି କର୍ମ : ଏହା ଏକ ପ୍ରକାରର ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଏନିମା ଚିକିତ୍ସା, ଯାହା ବାତ ଦୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଓଭାରିର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବଢ଼ାଇଥାଏ।
- ଉତ୍ତର ବସ୍ତି: ଏଥିରେ ଯୋନି ମାର୍ଗ ଦେଇ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ବିଶେଷ ଔଷଧୀୟ ତେଲ ବା ଘିଅ ପଠାଯାଏ, ଯାହା ସିଷ୍ଟ୍ ଦୂର କରିବାରେ ବହୁତ ସଫଳ ହୋଇଥାଏ।
- ବିରେଚନ : ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫା କରିବା ଏବଂ ହରମୋନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ୱାଭାବିକ କରିବା ପାଇଁ ପିତ୍ତ ନାଶକ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ।
ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ଖାଦ୍ୟପେୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ଉଷୁମ ପାଣି ସେବନ: ଦିନସାରା ହାଲୁକା ଉଷୁମ ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ, ଏହା ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
- ଖାଦ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଅଧିକ ତେଲ, ମସଲା, ମଇଦା, ଚିନି ଏବଂ ଫାଷ୍ଟଫୁଡ୍ ଖାଇବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ସବୁଜ ପନିପରିବା, ଫଳ ଓ ଖାଣ୍ଟି ଘରୋଇ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ।
- ଯୋଗ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମ: ଦୈନିକ କପାଳଭାତି, ଅନୁଲୋମ-ବିଲୋମ ଏବଂ କିଛି ଆସନ ଯେପରିକି ବଦ୍ଧକୋଣାସନ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ପେଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଭଲ ହୁଏ।
