ଭୃଗୁଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହାନ ସପ୍ତର୍ଷି। ସେ ଭୃଗୁ ସଂହିତାର ରଚୟିତା ଏବଂ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପିତା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିଥିଲେ ଓ ପାଦ ଚାପିଥିଲେ ଭୃଗୁଋଷି।
ଏହା ପଛର ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ:
ଥରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଲା ଯେ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ କିଏ? ଏହାର ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଭୃଗୁଋଷିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଗଲା ।
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା: ଭୃଗୁଋଷି ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନମିଳିବାରୁ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ତା’ପରେ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାରୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶିବ କ୍ରୋଧ ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
୨. ବୈକୁଣ୍ଠ ଆଗମନ: ଶେଷରେ ଋଷି ବୈକୁଣ୍ଠରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
୩. ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ପାଦ ପ୍ରହାର: ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶୋଇ ରହିଥିବା ଦେଖି ଭୃଗୁଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ତାଙ୍କ ବକ୍ଷ (ଛାତି) ଉପରକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ପାଦ ପ୍ରହାର (ଲାତ) ମାରିଲେ ।
ଭଗବାନ ନାରାୟଣ କାହିଁକି ଋଷିଙ୍କ ପାଦ ଧରିଥିଲେ?
ଭୃଗୁଋଷିଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରହାର ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ । ସେ ଋଷିଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ନକରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ରତାର ସହ ଆସନରୁ ଉଠି ଋଷିଙ୍କ ପାଦ ଦୁଇଟିକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିନେଲେ ।
“ହେ ମହର୍ଷି! ମୋର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ବଜ୍ର ଭଳି କଠୋର, ଆପଣଙ୍କ କୋମଳ ପାଦରେ କଷ୍ଟ ହୋଇନି ତ? ମୋର ଅସାବଧାନତା ପାଇଁ ମତେ କ୍ଷମା କରିଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହାସହ ବିଷ୍ଣୁ କୌଶଳ କ୍ରମେ ଋଷିଙ୍କ ପାଦରେ ଥିବା ‘ଅହଂକାରର ଚକ୍ଷୁ’ (ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ) କୁ ଚାପି ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ । ଭଗବାନଙ୍କର ଏହିପରି ଅସୀମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ଗୁଣ ଦେଖି ଭୃଗୁଋଷି ନିଜ ଭୁଲ ବୁଝିପାରିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ।
ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ?
- କ୍ଷମା ଓ ନମ୍ରତାର ବିଜୟ: ଏହି ଘଟଣା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସତ୍ୟ ସନାତନ ଧର୍ମରେ କ୍ରୋଧ ଉପରେ କ୍ଷମା ଓ ନମ୍ରତାର ସର୍ବଦା ବିଜୟ ହୋଇଥାଏ । ଈଶ୍ବର କେବେହେଲେ ଭକ୍ତ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରେମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଶ କରନ୍ତି ।
- ‘ଶ୍ରୀବତ୍ସ’ ଚିହ୍ନ: ଭୃଗୁଋଷି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ମାରିଥିବା ପାଦର ଚିହ୍ନ ଭଗବାନଙ୍କ ଛାତିରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ରହିଗଲା, ଯାହାକୁ ‘ଶ୍ରୀବତ୍ସ’ ଚିହ୍ନ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତବତ୍ସଳତାର ପ୍ରତୀକ ।
- ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠ ତ୍ୟାଗ ଓ ତିରୁପତି ବାଲାଜୀ କଥା: ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷ ହେଉଛି ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ । ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଋଷି ପାଦ ପ୍ରହାର କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ନଦେଇ ପାଦ ସେବା କରିବାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଅଭିମାନ କରି ବୈକୁଣ୍ଠ ତ୍ୟାଗ କରି ମର୍ତ୍ତ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଚାଲିଆସିଲେ । ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆସିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କଳିଯୁଗର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀ ତିରୁପତି ଭେଙ୍କଟେଶ୍ଵର (ବାଲାଜୀ) ଅବତାରର କାରଣ ସାଜିଥିଲା ।
